Miasta-ogrody jutra Ebenezera Howarda

projekt i foto: Kuba Sowiński

EBENEZER HOWARD
MIASTA-OGRODY JUTRA

Miasto i wieś należy pożenić, aby z tego radosnego związku powstała nowa nadzieja, nowe życie i nowa cywilizacja.
Ebenezer Howard

W 1898 roku nieznany nikomu szeregowy brytyjski stenograf Ebenezer Howard opublikował książkę, która radykalnie zmieniła sposób myślenia o mieście i wsi: To-morrow. A Peaceful Path to Real Reform [Jutro. Spokojna droga do prawdziwych reform]. Utopijna z pozoru wizja sieci miast-ogrodów, łączących zalety dużych aglomeracji (możliwości zatrudnienia) i wsi (czyste powietrze i woda, niewielkie czynsze), otoczonych pasami uprawnej ziemi, miała w przekonaniu Howarda silne oparcie w ekonomii. Projekt miał bowiem pragmatyczny i praktyczny wymiar – autor przykładał wielką wagę do precyzyjnego wyliczenia kosztów budowy i rentowności całego przedsięwzięcia. Najważniejszym, dziś całkowicie niemal pomijanym aspektem koncepcji miasta-ogrodu była jednak zmiana społeczna – przeformułowanie struktury własności i zapewnienie godnych warunków życia ludziom uciekających ze wsi przed wyzyskiem i robotnikom gnieżdżącym się w ciasnych, pozbawionych dziennego światła lichych mieszkaniach. Świeżość i rewolucyjny charakter idei zawartych w publikacji, wznawianej od 1902 roku pod tytułem Garden Cities of To-morrow (Miasta-ogrody jutra) sprawiły, że szybko zyskały one wielką popularność i żarliwych wyznawców – w całej Europie jak grzyby po deszczu zaczęły powstawać społeczne komitety założycielskie kolejnych miast-ogrodów (najbardziej znane to Letchworth Garden City i Welwyn Garden City). Pomysły Howarda przekonały Le Corbusiera, który nawiązał do nich w wydanej w 1924 roku Urbanistyce, a po nim kolejne pokolenia planistów, wizjonerów, decydentów i deweloperów. Jednak stopniowo zmieniana, wypaczana i wybiórczo traktowana koncepcja została ostatecznie sprowadzona w szerokim społecznym odbiorze do obrazu podmiejskiego osiedla z parkiem. Sama idea miasta-ogrodu pozostaje jednak ciągle jednym z najczęściej cytowanych i wykorzystywanych pomysłów i odbija się echem we współczesnych projektach miast i dzielnic. Lektura marzycielskiego tekstu Howarda przypomina o podstawowych zasadach, które zawsze powinny towarzyszyć planowaniu: wygody i ekonomii przyjętych rozwiązań z punktu widzenia użytkowników, powszechnej dostępności dóbr natury i kultury, zachowania i budowania więzi społecznych.

Informacje szczegółowe:
Miasta-ogrody jutra
Tytuł oryginału: Garden Cities of To-morrow
Tłumaczenie: Martyna Trykozko
Tłumaczenie posłowia: Grzegorz Piątek
Słowo wstępne: Dorota Leśniak-Rychlak
Opracowanie graficzne, skład i łamanie: Biuro Szeryfy
Redakcja merytoryczna: Grzegorz Piątek
Redaktor prowadząca: Aleksandra Stępnikowska
Nakład: 3000 egz.
Sugerowana cena detaliczna: 40 pln
Dystrybucja: dystrybucja@beczmiana.pl
Sklep on-line: http://sklep.beczmiana.pl/
Książka w sprzedaży od 13 grudnia

Honorowym patronem serii Fundamenty jest Stowarzyszenie Architektów Polskich
Koncepcja i prowadzenie serii: Aleksandra Stępnikowska, Grzegorz Piątek
Koncepcja graficzna serii: Biuro Szeryfy

O autorze:
Ebenezer Howard (1850-1928), choć nie był architektem ani urbanistą, tylko urzędnikiem, uważany jest za kluczową postać dla rozwoju współczesnych miast. Wysuwając koncepcję „miasta-ogrodu” zamierzał zmienić bieg cywilizacji i zachęcić ludzkość do zakładania nowych ośrodków miejskich, których organizacja umożliwiałaby funkcjonowanie w harmonii z przyrodą, w społeczności zaangażowanej na rzecz wspólnego dobra, przy całkowitym przebudowaniu relacji społecznych i stosunków własności. Wielka popularność jego koncepcji przyczyniła się jeszcze na początku XX wieku do powstania dwóch miast-ogrodów w Wielkiej Brytanii (Letchworth i Welwyn), Niemczech czy USA oraz wielu inspirowanych nimi dzielnic większych miast, w tym Warszawy. W 1912 roku Howard odwiedził Kraków z okazji kongresu esperantystów.

O wydawcach:
Centrum Architektury to niezależna fundacja założona w 2011 roku, której celem jest popularyzowanie wiedzy o architekturze. Obecnie fundację współtworzą Grzegorz Piątek, Agnieszka Rasmus-Zgorzelska i Aleksandra Stępnikowska. Wśród wydanych dotychczas przez fundację publikacji znalazły się kanoniczne teksty z zakresu teorii i historii architektury, m.in. „W stronę architektury”, „Kiedy katedry były białe”. „Urbanistyka” Le Corbusiera (2012, 2013, 2015), wybór esejów „Ornament i zbrodnia” Adolfa Loosa (2013) i „Śmierć i życie wielkich miast Ameryki” Jane Jacobs (2014), „Kompleks Gmachu” Deyana Sudjica a także ilustrowane atlasy architektury warszawskich dzielnic „SAS”, „ŻOL” i „MOK”. Więcej na:
www.centrumarchitektury.org

Instytut Kultury Miejskiej działa od 2012 roku dla i z mieszkańcami dzielnic Gdańska. Tworzy akcje miejskie, alternatywne trasy i spacery z przewodnikami, prowadzi działalność badawczą w Obserwatorium Kultury. Jest miejscem debat i wykładów – głównie wokół miejskiej kultury, architektury i urbanistyki. W działalności edukacyjnej skupia się na podnoszeniu kompetencji kadr kultury. Organizuje festiwale: Narracje – Instalacje i Interwencje w Przestrzeni Publicznej, Spotkania Tłumaczy Literatury „Odnalezione w tłumaczeniu” czy Festiwal Nagrody Literackiej Miasta Gdańska Europejski Poeta Wolności. Wydaje książki, m.in. antologię „Gdańskie tożsamości. Eseje o mieście, „Gdańsk. Przewodnik literacki” Petera Olivera Loewa, „Czytając mury” Agnieszki Wołodźko, „Sztuka debaty” pod redakcją naukową Marka Kochana.
Więcej informacji na: www.ikm.gda.pl